* Lud Góralski * Rzeczpospolita Góralska * Rozmyślania Józka Strachoty * E-mail: vykovaliv a gmail.com *
uahistory Vesna
Blog > Komentarze do wpisu
Ruska Ludowa Republika Łemków
"Gazeta Gorlicka" - piątek 14 listopada 2008
( regionalny dodatek "Gazety Krakowskiej")

"Państwo w państwie"

Ruska Ludowa Republika Łemków
Jesień 1918 roku na ziemi gorlickiej była bogata w wydarzenia historyczne związane z kształtowaniem nowej rzeczywistości po upadku Austrii. Jak powszechnie wiadomo, w Gorlicach przejęcie władzy przez Polaków z rąk austriackich nastąpiło 2 listopada 1918 roku przez Tymczasową Radę Narodową ziemi gorlickiej podległą Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie.
Inaczej jednak było w południowych wsiach powiatu gorlickiego zamieszkanych przez Łemków, którzy kierowani przez swoją inteligencję, powołując się na zasadę samostanowienia, zaczęli organizować swoją administrację. I tak podczas wiecu 27 listopada 1918 roku w Gładyszowie około dwóch tysięcy Łemków powołało Ruską Radę, którą na początku grudnia 1918 roku przemianowano w Powiatową Ruską Radę dla powiatu gorlickiego, jasielskiego i krośnieńskiego. Na jej czele stanął ks. Mychaił Jurczakewycz - proboszcz z Czarnego.
Jej wzorem w Śnietnicy utworzono Powiatową Ruską Radę dla powiatu grybowskiego z prawnikiem dr. Jarosławem Kaczmarczykiem na czele, a w Krynicy Ruską Radę dla powiatu nowosądeckiego i nowotarskiego, na której czele stanął dr prawa Aleksander Cichański. Najpóźniej, bo na początku grudnia 1918 roku, powstała Powiatowa Ruska Rada w Sanoku kierowana przez dr. Aleksandra Sawiuka.
W celu dalszego skonsolidowania poczynań łemkowskiej administracji 5 grudnia 1918 roku na wiecu we Florynce, gdzie zebrało się około 500 osób reprezentujących 130 łemkowskich wsi, powołano Naczelną Radę Łemkowszczyzny, której przewodniczącym został ks. Mychajło Jurczakewycz, a sekretarzem dr Dymytryj Sobyn pochodzący z Bartnego. Tego samego dnia Naczelna Rada Łemkowszczyzny ogłosiła się jedyną władzą na Łemkowszczyźnie i wydała rozporządzenie, aby po wsiach łemkowskich zbierano pieniądze na utrzymanie powstałej administracji. Zalecono sołtysom, aby ludność podległych wsi złożyła przysięgę na wierność Naczelnej Radzie Łemkowszczyzny podczas uroczystych nabożeństw w cerkwiach. Ogłoszono także, iż władza łemkowska poczyni wszelkie starania w kierunku ukarania winnych prześladowań Łemków podczas I wojny światowej. W dokumencie końcowym wiecu stwierdzono, że "mając nadzieję, że Kongres Pokojowy rozwiązując spory międzynarodowe, będzie dokładnie realizować pryncypia prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona i oddaje w ręce Kongresu rozwiązanie swego sporu z Polakami i Węgrami oraz żąda uczestnictwa swoich przedstawicieli w obradach Kongresu". Realizują to postanowienie na zjeździe, który odbył się jeszcze w grudniu 1918 roku w Gorlicach wybrano delegatów na Konferencję Pokojową w Paryżu. Zaszczytu tego dostąpili: ks. Mychajło Jurczakewycz, dr Aleksander Cichański oraz dr Jarosław Kaczmarczyk.
Opisane powyżej fakty dzieją się w okresie przejściowym, kiedy na ziemi gorlickiej nie ma już Austriaków, a władza Polska jest jeszcze słaba. Okres ten dostarczył Łemkom pewnej dozy nadziei na pomyślne załatwienie ich niepodległościowych żądań. Było to spowodowane nie tylko samą działalnością Łemków, ale też życzliwym nastawieniem niektórych lokalnych polskich polityków i przedstawicieli administracji państwowej. Pozytywnie do Łemków odnosił się Władysław Długosz - przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach oraz Kazimierz Ramułt - komisarz Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Grybowie, który przekazał dom dla potrzeb łemkowskiej administracji. Za jego też sprawą łemkowska policja otrzymała od Polskiej Komisji Likwidacyjnej 50 karabinów, 1 karabin maszynowy i amunicję. Tego typu działalność zalążków lokalnej polskiej administracji przyciągała Łemków do opowiedzenia się za przynależnością do Polski. Jednak nie na tyle, aby zrezygnowali ze swoich zamiarów stworzenia państwa. Stanowisko Łemków w tej sprawie przedstawiał Metody Trochanowski w czasie spotkań z przedstawicielami polskiej administracji w Gorlicach, Grybowie i NowymSączu. Łemkowscy liderzy uważali też za stosowne nie tylko informować Polaków o swoich poczynaniach, ale nawet zapraszać polskie delegacje na swoje wiece. I tak na wspomnianym wiecu we Florynce 5 grudnia 1918 roku był obecny komisarz Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Grybowie Kazimierz Ramułt. O postanowieniach łemkowskich wieców informował Zygmunta Lasockiego - szefa administracji Polskiej Komisji Likwidacyjnej dr. Jarosława Kaczmarczyka podczas podróży do Krakowa.
Ta, zdawać by się mogło, dobra współpraca zaostrzyła się w momencie zdecydowanego opowiedzenie się Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie za całkowitą i bezwarunkową integracją Łemkowszczyzny z Polską. Nakazano wtedy stworzenie w miastach i wsiach ziemi gorlickiej silnych oddziałów straży rządowej i wprowadzenia na byłą granicę austriacko- węgierską oddziałów Wojska Polskiego oraz polskiej żandarmerii po wsiach łemkowskich.
W tej sytuacji akcentowane wcześniej dążenie Łemków do zjednoczenia w jednym politycznym organizmie państwowym ustąpiło koncepcji zjednoczenia ziem łemkowskich w granicach Czechosłowacji.
Służyć temu miało spotkanie na Hradczanach ks. Mychajła Jurczakewycza i dr. Aleksandra Cichańskiego z prezydentem Czechosłowacji Tomaszem Masarykiem.
Prezydent Czechosłowacji podczas tego spotkania wyraził sympatię i podziw dla Łemków, ale tylko bardzo ogólnikowo wypowiedział się na temat ewentualnego przyłączenia Łemkowszczyzny do jego kraju. Zadeklarował jedynie: "Zobaczę, co mogę zrobić w waszej sprawie".
Wobec zmiany kursu Naczelna Rada Łemkowszczyzny została rozwiązana 23 stycznia 1919 r., przekazując władzę Karpatoruskiej Radzie w Preszowie.
Ponowne ożywienie polityczne wśród Łemków na ziemi gorlickiej nastąpiło dopiero po pojawieniu się na ziemi gorlickiej łemkowskiego działacza ze Stanów Zjednoczonych Victora Hładyka, który 12 marca 1920 roku zwołał zebranie łemkowskich działaczy do Florynki. Głównym celem tego spotkania było stworzenie łemkowskiej organizacji politycznej, która reprezentowałaby interesy Łemków wobec Polaków. Utworzono Radę Łemkowskiej Rusi, w skład której weszło 26 osób. Z nich to wybrano Komitet Wykonawczy, który był przez wielu nazywany rządem. Członkami jego zostali: dr Jarosław Kaczmarczyk, Mikołaj Gromosiak, ks. Dymitr Chylak, ks. Wasyl Kuryłło, dr Zachary Kopystianski. Krótkie istnienie tego komitetu to pasmo niespełnionych nadziei prowadzących do aresztowania, sądu 10 czerwca 1921 roku w NowymSączu i uniewinnienia oskarżonych jako "wypełniających wolę ludu".
Republika Łemkowska podzieliła los wielu podobnych republik powstałych po upadku Austro-Węgier, gdyż w dobie tworzenia dużych państw narodowych małe grupy etniczne nie miały szans na samodzielne istnienie w osobnym organizmie państwowym.
Andrzej Ćmiech
poniedziałek, 17 listopada 2008, kovaliv